http://hadith.maaref.org/ حدیث أهل البیت علیهم السلام ar daily 1 Tue, 20 Feb 2024 00:00:00 +0330 Tue, 20 Feb 2024 00:00:00 +0330 http://hadith.maaref.org/article_197757.html إن اکتشاف زمن الأحداث وزمن حیاة الرواة یلعب دورا هاما فی التحلیل التاریخی. فی المصادر القدیمة، على الرغم من ذکر العدید من المعلومات التاریخیة بشکل صریح، إلا أنها لیست کافیة. هذا مع أن أکثر من هذا المقدار، هناک أوقات موجودة سرا فی المصادر التاریخیة، واستخراجها یحتاج إلى الاستدلال وتجمیع الأدلة. فمن ناحیة، یشکل اتساع هذه المعلومات وارتباطاتها عائقًا خطیرًا أمام الاهتمام الشامل بها جمیعًا، ومن ناحیة أخرى، فإن حجم الحسابات المحتملة والاستدلالات المنطقیة المبنیة علیها سیکون أیضًا مهمة صعبة ومکلفة. وفی هذا الصدد، تم کتابة العدید من الدراسات والمقالات لاکتشاف مدة حیاة بعض الأشخاص، ولکن نظرا لصعوبة دمج الأدلة فی بنیة منطقیة، فمن الممکن استخدام الأسالیب التکنولوجیة الحدیثة فی التمثیل والاستدلال الحاسوبی. باستخدام البیانات الزمنیة الصریحة فی المصادر التاریخیة واکتشاف الأنماط الزمنیة، یمکن تقدیر الوقت التقریبی للأحداث التاریخیة (التی تم ذکر وقتها صراحة) فی البنیة المنطقیة للویب الدلالی وباستخدام حجج المنطق الوصفی والمنطق الاحتمالی قدر الإمکان. هذا یمکن مع استخدام semantic web . http://hadith.maaref.org/article_197753.html احمد بن محمد سیاری از راویان متّهم به غلوّی است که در بخش باقی‌مانده از روایات تحریف و قراءات منسوب به امامان یکی از مهم‌ترین نقش‌ها را داشته است و کتاب القراءاتِ وی از مهم‌ترین منابع فصل الخطاب بوده است. از جمله داده‌های مهمی که در مدخل‌های او در کتب رجالی به چشم می‌خورد، اتّهام او به فساد مذهب و تناسخ‌باوری است. بسیاری از عالمان متأخر شیعه برای نقد سندی روایات او، به اتّهام به غلوّ او توجّه ویژه کرده‌اند. با توجّه به اینکه امروزه روایات فراوانی از او در دست هست، شاید بتوان با کاوش در میراث روایی او، این اتّهام را ارزیابی کرد و مستندات احتمالی رجالیانِ منتقد را سنجید. به نظر می‌رسد عمدۀ میراث او، گرایش او را به غلو نشان ندهد، اما بخش‌های کمی از میراثش بتواند انواعی از غلو را بازنماید. همچنین احتمالاً نتوان وی را متعلّق به فِرق رسمی غلات دانست و سیّاری نهایتاً گرایشی شخصی به برخی روایات و آموزه‌های غالیانه داشته باشد که چنین گرایشی نمی‌تواند به کلّی ما را به چهرۀ روایی او بدبین کند. http://hadith.maaref.org/article_197756.html ومن تعالیم أهل البیت علیهم السلام الخاصة بهذه المدرسة مذهب البداء. کما أن لهذه العقیدة دوراً فی اجال الإنسان، أی عندما یأتی موته. وقد قسم القرآن الکریم هذ ا الأجل إلى الأجلین:المسمی و المقضی. و قد قسمت روایات أهل البیت (علیهم السلام) هاتین الفترتین إلى قابلة للاسترداد و غیر قابلة للرجوع. وفی هذه الأثناء هناک روایات لا تتفق مع روایات أخرى و فیها تناقضات.إن بعض الأعاظم حاولوا فی الجمع و التوافق، بین هاتین الروایاتین المتعارضتین. ومن الواضح أن هذه المحاولات غیرنافعۀ حینما کان جمعهم بعیدة کل البعد عن الجمع العرفی، وتخالفه الآیات و الأحادیث، ولا تدعم الفهم العقلی والعرفی لها. وبالنظر إلى صحة سند هذه الأحادیث و استحالة طرحها، و استحالۀ الجمع العرفی بینهما، فقبل الدخول فی قواعد باب التعارض، یمکن اعتبار احتمال التصحیف، مخرجا من هذا الصراع. إن الاهتمام بنص الحدیث و دراسة إمکانیة التصحیف له دور کبیر فی الفهم الصحیح للأحادیث المتعارضة فی موضوع روایات الأجل المسمی و المقضی، خاصة عندما یکون احتمال التصحیف الاجتهادی، غیرمستبعد. http://hadith.maaref.org/article_197755.html یکی از مباحث بنیادین و درخور توجه در عرصه ی شناخت شخصیت روایتگران حدیث، کندوکاو پیرامون یافتن معانی عبارات به کار رفته در توصیف این شخصیت هاست. در این میان شناخت معانی کلماتی که ائمه‌ی هدی علیهم السلام به منظور توصیف راویان امامیه از آن بهره جسته اند شایان توجه بیشتری است. معصومان علیهم السلام پیرامون برخی از راویان و به طور مشخص تعدادی از غالیان یا متهمان به غلو عبارتی نظیر {کذب علی} را به کاربسته اند.شیخ محمد سند با ارائه ی مستندات و شواهدی در صدد آن برآمده است تا اثبات کند که این عبارت در ادبیات شارع دست کم در پاره ای از موارد معنایی غیر از انتساب امر خلاف واقع بر امامان علیهم السلام داشته است.برآیند پژوهش حاضر نشان میدهد مستندات جناب سند فاقد پشتوانه بوده و عبارت مورد گفتگو، در ادبیات شارع به همان معنای {دروغ بستن بر اهل بیت علیهم السلام} مورد استفاده قرار گرفته است.. http://hadith.maaref.org/article_197754.html حدیث «خلقت الارض لسبعه»، هفت نفر از نمازگزاران بر پیکر حضرت زهرا (س) را با ویژگی هایی بسیار والا معرفی کرده است. معرفی این هفت تن در روایتی از امیرالمؤمنین (ع) از یک سو و حذف نام یک تن از این نفرات با وجود تصریح به عدد هفت در حدیثی دیگر از امیرالمؤمنین (ع) که به واسطه ی امام باقر (ع) نقل شده، از سویی دیگر موجب گمان حذف نام نفر هفتم از جانب امام محمد باقر (ع) یا راوی حدیث می شود. علاوه بر این، ابهام در زندگانی راوی مکتوم؛ عبد الله بن مسعود، به اهمیت پاسخ دقیق به این پرسش می افزاید. مطالعه ابعاد گوناگون شخصیت نامبرده و تحلیل چرایی مصادره شدن نام او توسط جریان رقیب شیعه بعد وفاتش و سوء استفاده هایی که جریان اهل سنت در سده اول و دوم هجری از نام وی کرده، موجب تقویت فرضیه ی حذف خودخواسته توسط امام یا شیعیان می شود. افزون بر این با شناسایی موردی مشابه از این نوع سانسور ها، راهی نو در تحلیل این معضلات را عرضه می شود. http://hadith.maaref.org/article_197758.html للعلامة محمد تقی المجلسی مکانة مرموقة بین علماء الحدیث الشیعة، خاصة فی مذهب أصفهان. یمکن اعتبار التعلیق الفارسی الأول للمجلسی على خطبة متقین مثالاً جیدًا لتدفق الکتابة الفارسیة خلال الفترة الصفویة. ویتناول المقال التالی طریقة العلامة محمد تقی المجلسی فی الفقه وکتابة الحدیث باللغة الفارسیة من خلال وصف خطبة المتقین. وتظهر نتائج هذا البحث أن مجلسی أول فی شرحه الفارسی لخطبة المتقین، بحسب نوع المستمعین والمراقبین، قد أعطى غرضاً خاصاً لوصف هذه الخطبة القیمة. یعد تعزیز المعرفة الإسلامیة وتعلیم وتدریب الجمهور الناطق باللغة الفارسیة أحد الأهداف الرئیسیة للعلامة محمد تقی مجلسی فی تعلیقه الفارسی على الخطبة. لقد تجنب المدفوعات المتخصصة واسعة النطاق فی مجال التحقق من صحة النص وصحته، والتحلیل الأدبی للنص؛ إلا أنه أحسن استغلال سعة القیاسات والنصوص المشابهة لحدیث خناودة فی شرح الخطبة وتعلیم العلم لعامة الناس الناطقین بالفارسیة. وکان له دور مؤثر فی تعزیز أبحاث الحدیث، وخاصة فی مجال فقه الحدیث.وهذا البحث یبحث فی هذه الخطبة بمنهج مختلف، وهو عمل مختلف من هذا المنطلق http://hadith.maaref.org/article_234876.html حفّز فقدان جزء کبیر من تراث المتقدّمین الحدیثی، وأثر استرداد مضامینه على تحدید تاریخ تقاریر هذا التراث وتمحیصها؛ کثیراً من باحثی العصر الراهن فی مجال الحدیث إلى تنقیب مضامین المصادر الحدیثیة المفقودة، بعد بحث غیر مجد فی نسخ المکتبات المخطوطة، وإحیاء بعضها التی أُشیرإلیها فی المصادر المتوفّرة. لکن لم تضع هذه المحاولات التی وسمت بعناوین مختلفة کـ"تحدید مصادر الکتب الحدیثیة المتوفّرة" و "إحیاء التراث الحدیثی المفقود"، مع کثرة فائدتها، نظاماً نموذجیاً متکاملاً لإحیاء أثر حدیثی  أمام الباحثین، خاصّة فی مجال تاریخ الإمامیة وحدیثها. فالإطار المعیاری لإحیاء مصدر حدیثیّ إمامیّ مفقود یتمثّل فی الأسئلة التالیة: ما هو النموذج الواجب الاتباع لإحیاء التراث الحدیثیّ الإمامیّ المفقود بالتحدید؟ وما هی خطواته المتسلسلة؟ وما هی الاعتبارات التی یجب مراعاتها فی کلّ خطوة؟ وکیف یتمّ تطبیق هذه الخطوات، مع ذکر أمثلة موضوعیة؟ وما هی الصعوبات التی قد نتعرّض لها فی هذه الخطوات؟ تشمل الخطوات السبع لهذا النموذج، بدءاً من وجود الکتاب تاریخیاً، وصحّة نسبته إلى مؤلّفه، ومرورا بالاهتمام بطرق نقل الکتاب فی الفهارس ومشیخات المتقدّمین، وتکرار سلسلة الأسناد المنتهیة بالمؤلّف. http://hadith.maaref.org/article_234877.html یعتبر حسین بن یزید النوفلی من المعاصرین للإمام الثامن ؟ع؟، وهو الراوی المشهور لأحادیث السکونی، حیث نرى إسمه فی عدید من أسانید الحدیث فی المدرسة الإمامیة، ولاسیّما أسانید أحادیث الکتب الأربعة. اختلف علماء الرجال فی تقییم مکانته حیث ضعّفه بعضهم واتّهمه بالغلوّ، وبرّأه آخرون من هذا الاتّهام بعد ما تداولوا نصّ أحادیثه، وقال ثالث بتوثیقه واعترف بمکانته العلمیة متمسّکاً ببعض التوثیقات العامّة، أو بجمع الشواهد والأدلّة، وتوقّف الرابع عن الحکم بعد ما لم یخرج بنتیجة لأجل تعارض أدلّة الجرح والتعدیل. لذلک کلّ من کثرة روایاته، واختلاف آراء العلماء فیه، وأهمّیة تقییم روایاته التی کانت متداولة بین مؤلّفی الجوامع الحدیثیة؛ تبیّن لزوم دراسة شخصیّته الرجالیة وتقییم اعتبار تراثه الحدیثی. تشیر الأدلّة المختلفة إلى عدم صحّة اتّهامه بالغلوّ، کما یبیّن تحلیل الأدلّة القائمة على وثاقته أنّ معظمها صالحة للردّ، لکن یمکن اعتماد بعضها. والجدیر بالذکر أنّ قبول کتاب السکونی بروایة النوفلی له عند المحدّثین المتقدّمین، یبدو کافیاً لإثبات صحّة طریقه، واعتبار هذه المجموعة من الروایات. http://hadith.maaref.org/article_234878.html تعطی التقاریر المتوفّرة أنّ الواقفة روت کثیراً من أحادیث الأئمة الإثنی عشر ؟عهم؟. هذا ونظراً إلى تعارض الاعتقاد بالأئمة الإثنی عشر ؟عهم؟ وعقیدة التوقّف على الإمام السابع ؟ع؟، یمکن الحکم بعدم أصالة هذه الأحادیث فی بادئ الرأی. لکن یرفض هذا الحکم بعد الشکّ فی انتماء بعض هؤلاء الرواة إلى الوقف، کسماعة بن مهران، وبعد ما یتبیّن أنّ نقل بعض الواقفة کعلی بن حمزة البطائنی وعثمان بن عیسى لمعظم هذه الأحادیث تمّ قبل فتنة الوقف. کما یحتمل أن تکون روایة قسم آخر من هذه الأحادیث قد تمّ من خلال الواقفة الذین کانوا طریقا فی نقلها فحسب، دون التزامهم بمضامینها. هذا والملفت للنظر أنّ نقل أحادیث الأئمة الإثنی عشر ؟عهم؟ لا یتعارض ضرورة مع الاعتقاد بالوقف، وذلک لأنّه یمکن أن تطبّق الواقفة هذه الأحادیث على المهدیّین الإثنی عشر أو تفسّرها بشیء آخر. بناءً على ما قیل، کما یمکن الحکم بأصالة أحادیث الأئمة الإثنی عشر ؟عهم؟ التی روتها الواقفة. http://hadith.maaref.org/article_234879.html توفّیت رقیة وأمّ کلثوم ابنتا رسول الله ؟ص؟ فی الفترة المدنیة. استشهدت إحداهما وفق بعض الروایات فی المصادر الشیعیة بعد ما تعرّضت للإیذاء والضرب من قبل زوجها. کما تشیر بعض مصادر أهل السنّة إلى أنّ اتّهام الزوج بالقتل کان متداولاً بین بعض شیعة الکوفة قبل النصف الأوّل من القرن الثانی الهجری. وأبرز هذه الروایات تفصیلاً فی هذا المجال، هی روایة یزید بن خلیفة الحارثی عن الإمام الصادق ؟ع؟، التی رویت بطریقین ونظمین مستقلّین. تفید قرائن السندیة والدلالیة صحّة هذا الخبر وأصالته، حیث انعکست العناصر الأساسیة لمضمونها فی المصادر السنّیة بما فی ذلک صحیح البخاری، بأسانید مستقلّة، ممّا یتیح إعادة بناء القصّة بشکل کامل من خلال جمع هذه الروایات وبیان ربطها معاً. هذه القرائن تعزّز هذه القصّة تاریخیاً. http://hadith.maaref.org/article_234882.html تعتبر المصادر القدیمة والمکتشفة من شخصیّات العالم الإسلامی ذات أهمّیة بالغة فی الدارسات والبحوث القائمة على المعلومات التاریخیة، حیث تشتمل على ملاحظات حدیثة لجوانب تاریخیة واضحة أو غیر متّضحة. وذلک مضافاً إلى قدمها، یزید اکتشافها من قیمة المعلومات فیها، ویقدّم معطیات وبیانات جدیدة للباحثین، لم تکن متاحة من قبل. یقدّم کتاب "تأخیر المعرفة" للأدیب والقاضی الجامع للعلوم العراقی العالم بزمانه فی العهد الثالث الهجری، معلومات حدیثة واسعة فی مجال العلوم الحدیثیة. یتمیّز هذا الکتاب بفوائد عدّة فی الدارسات التاریخیة والحدیثیة، منها کثرة الأحادیث، والمعلومات الرجالیة والتاریخیة لأعلام ذلک العصر ومشاهیره، وانعکاس القصص المتداولة بین أسلاف الفریقین وعلاقتها بالروایات المذکورة فی بعض المصادر الحدیثیة العامّة، ورسم صورة حدیثة للثقافة السائدة بین عوامّ الناس فی عصره وخواصّهم. http://hadith.maaref.org/article_234883.html أدّت محوریّة الکتاب فی المدرسة الشیعیة فی مجال نقل أحادیث أهل البیت ؟عهم؟، إلى تقییم المحدّثین للروایات اعتمادا على الکتب. ومن نتائج هذا الأمر، ظهور دورین للرواة فی سلسلة الأسانید: الدور التألیفی والدور الطریقی. نجد فی تقییمات علماء الرجال المتقدّمین التمییز بین هذین الدورین. لکن بعد ظهور منهجیة حدیثة معتمدة على السند فی القرن السابع الهجری، أهملت هذه الرؤیة، وحلّ محلّها دراسة وصفیة للسند، دون الالتفات إلى کیفیّة دور الراوی. تهدف هذه الدراسة إلى فحص أکثر من ستمائة سند مثبت فیه إسم المعلّى بن محمّد البصری فی کتاب الکافی، تمییزاً لدوره التألیفی والطریقی. وتمّ تحدید دوره بناءاً على تطبیق أداتین رئیسیتین لتمییز أدوار الرواة، وهما: "قیاس مدى تلاؤم الروایات ومضمون کتب المعلّى" و "معالجات الکلینی". توصّلت هذه الدراسة إلى عدّة نتائج، منها: تحدید الأدوات الحدیثة للتعرّف على مصادر الکتب الحدیثیة القدیمة، وإثبات انتظام منهج الکلینی فی تسجیل الأسانید، وکذلک تحدید معاییر لإعادة تقییم توصیف "الاضطراب" فی الأسانید.